تاریخ امروزمرداد 4, 1400
تنبیه کودکان

چگونه کودک خود را تنبیه کنیم؟


پیش از مطالعه این بخش به سؤالات ذیل در یک ورقه پاسخ دهید: 1 ـ چرا کودکتان را تنبیه می‌کنید؟ 2 ـ کدام تنبیه از نظر شما مفیدتر است؟

تنبیه به معنای آگاه کردن و روشن نمودن است، و مفهومی که از تنبیه بدنی کودکان در جامعه رواج پیدا کرده است؛ یعنی کتک زدن و ترساندن فرزندان، پیامدهای منفی زیادی دارد. ولی در تغییر رفتار فرزندان، باید سلسله مراتب تنبیهی را دانسته و بدان عمل کنیم:

1- در تنبیه کودکان هم مانند تشویق، کل شخصیت فرد را تنبیه نکنیم، بلکه رفتار او را تنبیه کنیم. به عنوان مثال به او نگوییم: «تو بدی، آدم بشو نیستی و … .» بلکه بگوییم: “این کار تو بد است، از این کار تو ناراحتم، این کار تو صحیح نیست و … “.

2- وقتی به فرد قولی می‌دهیم که: «اگر این کار را انجام دهی، فلان تنبیه را انجام می‌دهم»، حتماً انجام دهید.

یکی از بزرگان فرموده است: «چنانچه به فرزندت گفتی اگر این کار را انجام دهی گوش تو را می‌برّم. در صورتی که آن کار را انجام داد، باید گوشش را ببرّی وگرنه فاتحه تعلیم و تربیت را بخوان.» پس نکته مهمّ دیگر تنبیه کودکان در این است که برای تنبیه، تهدید شدید و غیرعملی به کار نبریم. مثلاً معلّمی که برای تنبیه، نمره صفر می‌دهد، کار صحیحی انجام نمی‌دهد، بلکه ابتدا باید با نیم نمره و یک نمره تنبیه نمود و جای جبران را نیز برای فرد باقی گذاشت.

انواع تنبیه:

الف) سکوت؛ که گاهی در قبال رفتار بد بچّه‌ها، بهترین راهکار است.

ب) بی‌توجّهی؛ یعنی توجّهی به رفتار و برخورد نادرست او نکنیم تا خود فرد پیامد رفتارش را ببیند. بی‌توجّهی را می‌توان استامینوفن روانی جنب و جوش زیاد فرزندان دانست.

ج) تذکر دادن و محروم کردن؛ تذکر دادن در یک کلام و آگاهی دادن او به نتیجه کارهایش و سپس محروم کردن فرد از خواسته‌های مورد علاقه‌اش؛ مثل برداشتن چیزهای دوست داشتنی وی، خاموش کردن تلویزیون، بازی نکردن با او و … .

د) جبران کردن؛ یعنی که فرد ضرری را که رسانده است، جبران کند. یکی از اولیا می‌گفت: هر وقت مهمانی می‌رویم فرزندم نوشابه یا نوشیدنی خود را سر سفره می‌ریزد و آن قدر حرص می‌زند که ما عصبانی می‌شویم. چندین بار پدر به او تذکر داده است و با او صحبت کرده‌ایم و او را از آن نوشیدنی محروم کرده‌ایم، امّا مهمان‌ها به او نوشابه داده‌اند و ما هم به رویمان نیاورده‌ایم، در این باره می‌توان گفت پدر و مادرها معمولاً هنگامی که فرزندشان نوشیدنی را می‌ریزد، با پرخاشگری، شخصیت بچّه را زیر سؤال می‌برند، امّا پس از دقایقی، از نوشابه خود به او می‌دهند که هر دو کار، نادرست است.

راهکار صحیح:

لازم است به فردی که نوشابه را ریخته است، ابتدا بگوییم با دستمال تمیز سفره را پاک کند، سپس چون نوشابه را ریخته، در آن وعده از خوردن نوشابه او را محروم کنیم؛ یعنی هم از روش جبران، هم محروم کردن استفاده کنیم و به فرد آگاهی دهیم که: «فرزندم! نوشابه‌ات را در یک لیوان بریز و شیشه را کنار بگذار و … .»

تنبیه‌های ممنوع:

تنبیه‌های زیر ممنوع است؛ زیرا پیامدهای منفی بسیاری دارد:

 تنبیه عاطفی:

دیگه دوستت ندارم، تو مرا پیر کردی، تو باعث دعوای ما شدی، و قهرهای بیش از سه ساعت و یک روز که موجب اضطراب و احساس گناه در فرد می‌شود.

 ترساندن از اشخاص و موقعیت‌های مختلف:

مادر و پدرها اغلب کودکان را از تنها گذاشتن در اطاق تاریک و یا از آقا دزده و آقا دیو و لولو و یا از حیوانات مختلف می‌ترسانند، و با این کار یک برداشت منفی از اشخاص و یک احساس ترس نادرست و ناشناخته از موجودات خیالی در فرد ایجاد می‌کنند و پیامد آن در بزرگسالی منجر به رفتارهایی چون؛ اضطراب، ناخن جویدن، وسواس و ترس‌های مرضی می‌شود.

راه دیگر تنبیه کودکان؛ ترساندن از پدر و متأسّفانه تهدید به این که: «به پدرت می‌گویم» است به گونه‌ای که مادران این روش را آخرین حربه می‌دانند، امّا طولی نمی‌کشد که این حربه هم مثمر ثمر واقع نمی‌شود زیرا:

ـ پدر که مظهر لطف و محبّت است به منبع قدرت و خشم و تنبیه تبدیل می‌شود؛ چنانچه شخصی آرزو می‌کرد پدرش بمیرد تا او را تنبیه نکند.

ـ همزمانی حضور پدر و تنبیه کودکان، این تداعی را در ذهن بچّه ایجاد می‌کند که پدر بد است و از دیگر سو تنبیه زمانی مؤثّر است که بلافاصله بعد از رفتار نادرست صورت بگیرد نه ساعت بعد و … .

ـ از زمان رفتار تا زمان حضور پدر، فرد مدام در استرس به سر می‌برد، که پیامدهای ناگواری به همراه دارد.

ـ حال اگر پدر آمد و تنبیهی صورت نگرفت، مادر خلع سلاح و بچّه به نوعی تشویق می‌شود، که هر گاه خواست کارهای ناجور خود را انجام دهد. گاهی مادران در زمان حضور پدر آرام شده و فراموش می‌کنند که قرار بود پدر، فرزند را تنبیه کند. بنابراین فرزند هم دوباره هر کاری که خواست انجام می‌دهد، به قول معروف می‌شود همان آش و همان کاسه.

دو نکته:

ـ نکته منفی دیگر این رفتار این است که مادر خود را در مقابل رفتار بچّه ضعیف نشان داده و اگر کودک این احساس را داشته باشد، دیگر مادر را جزء عاملان تربیت ندانسته و به حرف او توجّه نمی‌کند.

ـ نکته دیگر این که نباید بچّه‌ها را از مدرسه و مدیر و معلّم ترساند؛ چرا که مدرسه مأمن تربیت و آموزش است و باید احترام و قداست خود را داشته باشد، و تکرار این موضوع، گریز از مدرسه را به همراه خواهد داشت.

مسئله تعلیم و تربیت مانند کار آن دزدی است که شب کنار دیوار منزلی گودالی می‌کند، به او می‌گویند چه می‌کنی؟ می‌گوید: دُهل می‌زنم. می‌گویند چه دهلی است که صدایش در نمی‌آید؟ می‌گوید: صبح صدایش را می‌شنوید.

صدای تربیت ما هم چهار سال و یا ده سال دیگر شنیده خواهد شد. تهدیدها، مشاجره‌ها و استرس‌هایی که از کودکی به بچّه‌ها وارد می‌کنیم و یا تشویق‌های بی‌مورد، محبّت‌های افراطی و بی‌حد و حصر، اجابت خواسته‌های نابجا، میدان‌هایی که به او می‌دهیم؛ صدایش زمانی به گوش خواهد رسید که پدر و مادر به قول خودشان دیگر حریف بچّه‌ها نیستند و پیامد آن جامعه دبیرستانی دهه 80 ـ 75 شمسی است که حدود 40% آن‌ها بدون تلاش، توقّع برآورده شدن همه خواسته‌هایشان را دارند.

حال به دو سؤال اوّل بخش، یکبار دیگر پاسخ دهید:

1 ـ چرا فرزندتان را تنبیه می‌کنید؟

2 ـ کدام تنبیه از نظر شما مفیدتر است؟

 

منبع: سید محمدرضا پیغمبری، 1391، والدین آگاه فرزندان دلخواه، انتشارات مرسل

اشتراک‌گذاری

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *