تاریخ امروزفروردین 31, 1400
مراقبت از نوزاد

چگونه از نوزاد خود مراقبت کنیم؟

اگر شما هم جزو آن دسته از مادرهایی باشید که تازه فرزند دلبند خود را به دنیا آورده، حتما مسائل مربوط به نگهداری و مراقبت از نوزادتان، فکر شما را به خودش مشغول کرده که البته حق هم دارید.

دیدن نوزاد کوچکتـان بعد از ماه‌ها انتظار، بسیار لذت‌بخش است. از اینکه می‌توانید کودک خود را در آغوش بگیرید غرق شادی هستید اما شاید نگران سلامتی کودک باشید. به زودی متوجه می‌شوید که مطالب بسیار زیادی در مورد مراقبت از کودک وجود دارد که باید یاد بگیرید.

ما در این مقاله، مراقبت‌های کلی کودک مانند حمام کردن، آرام کردن و روش‌هایی برای خواباندن کودک را توضیح می‌دهیم. و شما با خواندن این مقاله تا حدود زیادی، با روش‌های مراقبت از کودک آشنا می‌شوید.

در صورتی که مادران باردار به دنبال اپلیکیشن های دوران بارداری هستند، می‌توانند مقاله‌ای را که در این زمینه نوشته‌ایم، مطالعه کنند و اپلیکیشن‌های مورد نظرشان را به صورت کاملا رایگان از توپ مارکت دانلود و نصب نمایند.

پوشک کردن و سوختگیِ ناشی از پوشک

این روزها روش‌های متعددی برای پوشک کردن کودک وجود دارد، از کهنه تا پوشک‌های آماده. برای یادگیری پوشک کردن و کسب اطلاعات دربارۀ اندازه و کیفیت آن از پرستار یا پدر و مادر خود سؤال کنید.

اگر پوست قسمتی از بدن کودک که پوشک می‌کنید قرمز و ملتهب است، کودک دچار سوختگی شده است. مواد مختلفی مانند ادرار و مدفوع، مواد پاک‌کننده یا مواد شیمیایی موجود در پوشک‌های آماده باعث سوختگی بدن کودک می‌شوند. برای جلوگیری از سوختگی کودک، پوشک را به طور مرتب عوض کنید و هر بار کودک را با آب گرم بشویید. اگر از کهنه استفاده می‌کنید برای کاهشِ میزان آمونیاک باقی‌مانده از ادرار در آن، نصف فنجان سرکه در مرحلۀ شست‌وشو به کهنه‌ها اضافه کنید. اگر این کارها مؤثر نبودند از پمادهای مخصوص سوختگی استفاده کنید.

در مجله توپ مارکت بخوانید:  علائم بارداری چیست؟

حمام کردن کودک

یک یا دو بار حمام کردن در هفته برای نوزادان کافی است. حمام کردن، کودک را آرام می‌کند و احتمال عفونت بند ناف را نیز کاهش می‌دهد. برای حمام کردن، وان یا لگن را از آب پر کنید، سر نوزاد را روی ساعد دست قرار دهید و با دست خود، آرام بازوی او را نگاه دارید، بدن او را درون آب قرار دهید و با دست آزاد خود چشم‌ها و صورت او را تمیز کنید، سپس با شامپوی ملایم موها و بدن او را بشویید. پس از حمام کردن نوزاد و قبل از پوشاندن لباس‌ها، موها و بدن او را کاملاً خشک کنید.

مراقبت از بند ناف

در یک پژوهش، دو نوع مراقبت از بند ناف بررسی شد. پاک کردن بند ناف با الکل پس از هر بار عوض کردن پوشک و عدم استفاده از هرگونه مواد برای خشک کردن بند ناف. با اینکه در هیچ‌کدام از دو مورد عفونتی مشاهده نشد اما در وضعیت دوم، بند ناف در مدت کوتاه‌تری بهبود یافت. برای مراقبت از بند ناف کودک، نکات زیر را رعایت کنید:

  • قبل از دست زدن به بند ناف، دست‌های خود را بشویید.
  • برای حفظ pH اسیدی پوست و جلوگیری از رشد باکتری، کودک را با صابون مخصوص کودک بشویید یا اصلاً از صابون استفاده نکنید.
  • برای خشک کردن و تمیز نگه داشتن بند ناف، پوشک کودک را پایین‌تر از ناف او ببندید.
  • اگر ناف کودک کثیف شده است آن را به آرامی با آب گرم تمیز کنید و بگذارید کاملاً خشک شود.
  • در صورتی که بند ناف، قرمز یا بدبوست یا ترشحات چرکی یا خون‌ریزی دارد به پزشک مراجعه کنید.

ارتباط در کودکان

با این‌که نوزاد نمی‌تواند صحبت کند اما می‌تواند به روش‌های گوناگونی نیازها، تمایلات و چیزهایی را که دوست ندارد به شما بگوید. ممکن است با جیغ زدن، بیرون آوردن زبان، بیدار ماندن یا مکیدن دستش به شما بگوید که گرسنه است. وقتی که خمیازه می‌کشد و چشم‌هایش نیمه‌باز است به شما می‌گوید خواب‌آلود است.

اگر به اشاره‌های کودک توجه نکنید، کودک برای نشان دادن گرسنگی، تنهایی، ناراحتی یا دیگر نیازها شروع به گریه می‌کند. هر اندازه که بیشتر با کودک آشنا شوید، درک و تفسیر حرکات کودک برای شما آسان‌تر خواهد بود.

در مجله توپ مارکت بخوانید:  نکات مهم برای تغذیه در دوران بارداری

گریه کردن

برخلاف تصورات قدیمی، اگر به گریۀ کودک توجه کنید، لوس نمی‌شود. وقتی کودک گریه می‌کند تنها قصد جلب‌توجه ندارد بلکه برای بیان نیازهایش راه دیگری جز گریه کردن ندارد. گریۀ کودک معمولاً آخرین راه‌حل او برای بیان گرسنگی، خستگی یا ناراحتی است. شاید گریۀ او به این علت است که پس از شیر خوردن، هوا در معدۀ او جمع شده است و به آروغ زدن نیاز دارد. ممکن است گریۀ کودک به علت پوشک خیس یا سوختگی ناشی از آن باشد یا شاید کودک مریض است و یا به محبت شما نیاز دارد.

توجه به گریۀ کودک باعث افزایش اعتماد کودک به شما می‌شود. قبل از شدید شدن گریه، به کودک توجه کنید زیرا در غیر این صورت آرام کردن او مشکل خواهد شد. هنگام آرام کردن کودک آرامش خود را حفظ کنید زیرا نگرانی و اضطراب شما باعث ناراحتیِ بیشتر کودک می‌شود. در صورتی که علت گریۀ کودک را بدانید، آرام کردن او راحت‌تر است اما در غیر این صورت، یکی از راه‌های زیر را امتحان کنید و اگر کودک هنوز گریه می‌کند از روش‌های دیگر استفاده کنید.

  • سعی کنید کودک را شیر دهید. برخی کودکان قبل از خواب نیاز به شیر خوردن دارند.
  • کودک را حمام کنید. آب گرم او را آرام می‌کند و شاید پس از آن شیر بخورد.
  • کودک را به آرامی ماساژ دهید.
  • کودک را درون کالسکه‌اش به گردش ببرید.
  • کودک را با پتو بپوشانید تا طولانی‌تر بخوابد.
  • کودک را به پهلو بخوابانید.
  • برای کودک صدای یکنواخت ایجاد کنید، مانند سوت زدنِ آرام یا صدای پنکه یا سشوار.
  • کودک را حرکت دهید.
  • به کودک اجازه دهید تا پستانک یا انگشت شما را بمکد.

در صورتی که هیچ‌کدام از این روش‌ها کودک را آرام نکرد، او را درون تختخوابش قرار دهید و از همسر، دوست یا همسایۀ خود کمک بگیرید. ممکن است ابتدا درک علت گریۀ کودک سخت باشد اما به مرور زمان و با تمرین و یاد گرفتن از پزشک، خانواده و دوستان راحت‌تر می‌توانید علت گریۀ او را بفهمید و او را آرام کنید.

خوابِ نوزاد

نوزاد شما دقیقا همان قدر می‌خوابد که نیاز دارد. وقتی که نیاز بدن او به خواب و استراحت برطرف می‌شود یا زمانی که مغز او به اندازه کافی تحریک می‌گردد، کودک بیدار می‌شود، این بیداری نشانه آن است که خواب کودک کامل شده است. کنترل زمان خواب نوزاد به وسیله شما امکان پذیر نیست. او از نظر فیزیولوژیکی، درست زمانی بیدار می‌شود که خواب وی کامل شده باشد.

محلِ خواب کودک

بسیاری از والدین، قبل از تولد کودک اتاقی جداگانه برای او در نظر می‌گیرند و آن را با وسایل زیبا و تختخواب کوچکی تزئین می‌کنند اما متخصصان به والدین توصیه می‌کنند که برای کاهش خطر مرگ ناگهانی نوزاد بهتر است کودک در چند ماه اول در اتاق پدر و مادر بخوابد.

زمانی که کودک بزرگ‌تر می‌شود و شب‌ها کمتر به شما نیاز دارد، می‌توانید محل خواب او را جدا کنید. هنگام خواب، کودک را در محل امن و به پشت و روی سطحی سفت بخوابانید تا خطر مرگ ناگهانی کودک را کاهش دهید.

در مجله توپ مارکت بخوانید:  نگرانی‌های شایع در دوران بارداری

حواسِ پنج‌گانۀ نوزاد

سال‌هاست که متخصصان، توانایی‌های نوزادان را بررسی می‌کنند. زمانی تصور می‌شد که نوزادان فقط به گرسنگی، دل‌درد یا پوشکِ خیس واکنش نشان می‌دهند، در بدو تولد قادر به دیدن نیستند یا اجسام را سیاه و سفید می‌بینند. همۀ این باورها نادرست هستند. پس از سال‌ها پژوهش، متخصصان می‌دانند که نوزادان توانایی‌های زیادی دارند. برخی از این توانایی‌ها در زیر توضیح داده شده‌اند.

بینایی

زمانی که نوزاد، آرام و هشیار است می‌تواند اجسام را در فاصلۀ 15 تا 45 سانتی‌متری به خوبی ببیند. هنگام تولد، بینایی کودک  است اما در شش ماهگی بینایی کودک کامل می‌شود. نوزاد ترجیح می‌دهد به چهرۀ افراد، شکل‌های گِرد، شکل‌های پیچیده و اجسامی که به آرامی حرکت می‌کنند نگاه کند، به نور حساسیت نشان می‌دهد و زمانی که نور کم است چشم‌هایش را کاملاً باز می‌کند. در ابتدا مردمک چشم‌های او نزدیک به هم هستند ولی با گذشت زمان و قوی‌تر شدن ماهیچه‌های چشم، چشم‌های او شکل طبیعی پیدا می‌کنند.

شنوایی

زمانی که کودک در رحم شماست، صدای شما، صدای قلبتان، صدای پدر و دیگر صداهای داخلی و خارجی را می‌شنود. پس از تولد نیز کودک به صداها واکنش نشان می‌دهد. صداهای آشنا مانند صدای پدر یا موسیقی آشنا و یا صداهای یکنواخت مانند صدای ماشین لباس‌شویی باعث هشیار شدن و یا آرام شدن او می‌شود. صداهای بلند و ناگهانی نیز باعث جا خوردن یا ترسیدن او می‌شوند.

بویایی

نوزاد حس بویایی قوی دارد. در هفتۀ اول پس از تولد می‌تواند بوهای مختلف را تشخیص دهد. او حتی می‌تواند بوی شیر شما را از شیر مادری دیگر تشخیص دهد. بوی شیر شما کودک را تحریک می‌کند تا شیر بخورد.

چشایی

نوزاد طعم‌های مختلف مانند شیرین، ترش، شور و تلخ را احساس می‌کند اما طعم شیرین را ترجیح می‌دهد. وقتی چیز تلخ، شور یا ترش به او داده شود از خوردن امتناع می‌کند.

لامسه

نوزاد از این‌که او را بغل کنید، نوازش کنید و تکان دهید لذت می‌برد. نوزاد گرما را دوست دارد. ماساژ، روش عالی برای نوازش کردن کودک است.

ماساژ کودک

ماساژ روشی عالی برای آرام کردن کودک و نشان دادن عشق و علاقۀ شما به اوست. برای ماساژ دادن کودک راهنمایی‌های زیر را به کار بگیرید:

  1. کودک را حمام کنید و پس از خشک کردن، او را در اتاقی گرم روی تخت یا روی پاهایِ خود به پشت بخوابانید.
  2. کمی روغن زیتون بردارید و به کف دست‌های خود بمالید. دقت کنید که دست‌هایتان سرد نباشند.
  3. دست‌ها، پاها و بدن او را مانند تصویر به آرامی ماساژ دهید و فشار زیادی به او وارد نکنید. هنگام ماساژ با کودک صحبت کنید یا برای او آواز بخوانید. اگر تازه شیر خورده است، شکم او را ماساژ ندهید.
در مجله توپ مارکت بخوانید:  زندگی جدید پس از زایمان

بازی با کودک

شاید بازی برای شما فقط سرگرمی و نوعی ورزش باشد اما برای کودک روشی برای شناخت خود و دنیای اطراف است. وقتی جغجغه‌اش را در دست می‌گیرد و آن را تکان می‌دهد یا وقتی با شما دالی‌موشه بازی می‌کند متوجه می‌شود که می‌تواند در محیط اطرافش تاثیر بگذارد. زمـانی که بـا او صحبت می‌کنید، می‌خندید، او را بغـل می‌کنید یا می‌بوسید می‌فهمد که حرکاتش روی شما تأثیر دارد. راه‌های زیادی برای بازی کردن با کودک وجود دارد مانند:

  • آواز خواندن و صحبت کردن یا رقصیدن با کودک
  • ناز و نوازش کردن کودک هنگام شیر دادن و عوض کردن پوشک و لباس او
  • ماساژ دادن
  • انجامِ بازی‌هایی مانند دالی‌موشه یا بازی با اسباب‌بازی‌های مناسبِ سنِ او
  • ورزش دادن کودک

برای بازی کردن لازم نیست همیشه کودک درگیر بازی باشد، حتی در غیر این صورت نیز او اطلاعات زیادی کسب می‌کند. برای مثال وقتی مشغول خواندن رمان یا حتی بخش اقتصادی روزنامه با صدای بلند هستید، کودک از شنیدن صدای شما لذت می‌برد. زمانی که با دوستان خود مشغول گفت‌وگو یا چای خوردن هستید او از شنیدن صداها یا دیدن افراد جدید لذت می‌برد. هنگام انجام کارهای روزمره، کودک را در نی‌نی لای‌لای قرار دهید تا از دیدن و شنیدن چیزهای جدید لذت ببرد.

نکات کلیدی مقاله

  • گریه آخرین راه‌حل کودک برای بیان گرسنگی، خستگی یا ناراحتی است. به حرکات و رفتارهای کودک توجه کنید و قبل از این‌که گریه کند نیازهای او را پاسخ دهید.
  • ایجاد محیطی گرم و آرام مانند رحم، باعث آرام شدن کودک می‌شود.
  • به علائم هشداردهندۀ نوزاد توجه کنید تا در صورت نیاز، به موقع به پزشک مراجعه کنید.
  • می‌توانید با قرار دادن کودک در محل امن هنگام خواب، ‌خطر مرگ ناگهانی را تا حد زیادی کاهش دهید.

نکته مهم: لازم به ذکر است که مطالبی که در این مقاله عنوان شد، به هیچ وجه جایگزین مراجعه به پزشک و متخصص این حوزه نخواهد شد.

منبع: پنی سیمکین، ژانت والی، آن کپلر، ژانل دورهام، آپریل بلدینگ، 1395، راهنمای کامل بارداری، زایمان و مراقبت از نوزاد، ترجمه مجتبی امیری مجد و زهرا امیری مجد، انتشارات وانیا، تهران

اشتراک‌گذاری

یک نظر

  1. ساناز جعفری پاسخ

    واقعا ممنون بابت مقاله خوبتون. به نظرم حمام بردن بچه یکی از سخت ترین کارهاییه که یه مادر تو روزهای اول که بچه به دنیا باید انجام بده

    1. AdminToop نویسنده پاسخ

      لطف دارید. امیدواریم این سختی ها براتون تبدیل به شیرین ترین روزهای زندگیتون بشه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *